رابط کاربری یا UI چیست؟

هنگامی که وارد یک وبسایت می‌شوید، شاید تاکنون تجربه کرده‌اید که از شلوغی و ناخوانایی آن ناراضی شوید. گاهی این سایت‌ها طراحی نامرتب و درهم و برهمی دارند و به طور عمده تمام محتوا و تصاویر را در یک صفحه جا می‌دهند و به کاربران شوربایی ناشی از این آشفتگی ارائه می‌دهند.

گاهی وقت‌ها فکر می‌کنیم چقدر خوب بود که می‌توانستیم طراح این وبسایت را ملاقات کنیم و با صدای بلند به او بگوییم که چگونه این سایت نشانگر اعصاب مخاطب است؛ یا حتی اگر خودمان در جای او بودیم، از این رنگ‌های ناجوانمردانه بدون منطق استفاده نمی‌کردیم؛ یا اصلاً اگر از این فونت استفاده نمی‌شد بهتر بود.

در واقع در حال صحبت درباره UI هستیم که این روزها به یک حرفه مهم، کلیدی و با درآمد بالا تبدیل شده است. در این مقاله، ما قصد داریم مفهوم UI چیست و چه تفاوتی با UX دارد را بررسی کنیم و در پایان، کار طراح UI و جزییات آن را به طور کامل مشخص کنیم.

رابط کاربری یا UI  چیست؟

رابط کاربری یا User Interface (UI)، همانطور که از نامش مشخص است، بخشی از یک محصول یا سیستم است که به عنوان واسطه بین کاربر و محصول یا سرویس شما عمل می‌کند. این شامل ظاهر و هر عنصری است که کاربر در سایت شما مشاهده می‌کند و از طریق آن با محصول یا خدمات دیجیتالی شما ارتباط برقرار می‌کند، از جمله تصاویر، رنگ‌ها، اندازه‌ها، فاصله‌ها، هماهنگی بین متن‌ها، نمودارها، دکمه‌ها، ماژول‌ها، جداول و ویدئوها. تمام این عناصر در زمینه طراحی رابط کاربری قرار می‌گیرند.

به طور کلی، طراحی UI بر تجربه بصری کاربر تمرکز دارد و تعیین می‌کند که یک کاربر چگونه از طریق یک رابط با اپلیکیشن، نرم‌افزار یا سایت شما ارتباط برقرار کند. این شامل استفاده از نقاط تماس بصری مانند کلیک بر روی دکمه‌ها یا کشیدن عکس برای انتقال از یک نقطه به نقطه دیگر است.

برای جذب توجه و علاقه مخاطبان، لازم است محصول یا سایت شما علاوه بر کاربری آسان، طراحی زیبایی نیز داشته باشد.

UI و UX دو مفهوم بسیار حیاتی هستند که اکنون دو پایه اصلی کسب و کارهای آنلاین را تشکیل می‌دهند. اما چه تفاوت‌هایی بین این دو وجود دارد و چرا آنها همزمان به کار گرفته می‌شوند؟

رابط کاربری (UI) و تجربه کاربری (UX) دو مفهوم بسیار حیاتی هستند که در حال حاضر دو پایه اصلی کسب و کارهای آنلاین را تشکیل می‌دهند. این دو مفهوم در واقع دو جنبه متمم یکدیگر هستند و هر کدام نقش خود را در ارائه تجربه به کاربران ایفا می‌کنند.

رابط کاربری (UI) به طراحی و پیاده‌سازی عناصر بصری و تعاملی که کاربر در ارتباط با یک محصول دیجیتال یا سیستم استفاده می‌کند، تمرکز دارد. این شامل طرح بندی، رنگ‌ها، نمادها، دکمه‌ها و سایر المان‌های بصری است که به کاربر امکان می‌دهد با محصول یا سرویس به صورت آسان و موثر تعامل کند. هدف UI آن است که یک رابط زیبا، قابل دسترس و کاربرپسند ایجاد کند که کاربران به راحتی و با لذت بتوانند از محصول استفاده کنند.

تجربه کاربری (UX) به تمامی تجربه و ارتباط کاربر با یک محصول یا سرویس می‌پردازد. UX شامل جنبه‌های مختلفی از جمله فهرست‌ها، جریان کاربری، نیازها و انتظارات کاربران است. هدف UX ایجاد یک تجربه مثبت، مفید و رضایت‌بخش برای کاربر است. برای رسیدن به این هدف، UX طراحی مسیرها و فرآیندهای استفاده را بهبود می‌دهد و بر ارائه راحتی، قابلیت استفاده و ارزش افزوده برای کاربران تمرکز دارد.

استفاده همزمان از UI و UX از آنجا که هر دو جنبه‌های اساسی تجربه کاربر را پوشش می‌دهند، اهمیت بسیاری دارد. UI با تمرکز بر طراحی زیبا و کاربرپسند، کاربران را جذب و جلب می‌کند و احساس رضایت و لذت را برای آنها ایجاد می‌کند. از طرف دیگر، UX با تمرکز بر تجربه کاربری بهبود مسیرها و فرآیندهای استفاده را بهبود می‌دهد و به کاربران امکان می‌دهد به راحتی و بدون هیچ گونه مشکلی از محصول یا سرویس استفاده کنند و هدف خود را دست یابند.

ترکیب UI و UX به شرکت‌ها و کسب و کارهای آنلاین این امکان را می‌دهد تا تجربه کاربری برتری را ارائه کنند. با بهبود رابط کاربری و تجربه کاربری، این شرکت‌ها می‌توانند از رقابت با سایر رقبا پیشی گرفته و رضایت و وفاداری مشتریان را به دست آورند. به عبارت دیگر، UI و UX به همراه یکدیگر، ترکیبی قوی را ایجاد می‌کنند که به شرکت‌ها کمک می‌کند تا از طریق ایجاد تجربه‌ای متمایز و جذاب، مشتریان را متعلق به خود کنند و در نتیجه موفقیت و رشد بیشتری را تجربه کنند.

تفاوت UI  و  UX چیست؟

اکثراً مطلع هستیم که UI و UX از یکدیگر متمایز هستند، اما به طور خطا بسیاری از افراد این دو مفهوم را با هم قاطی می‌کنند. بنابراین، بگذارید یک بار دیگر به طور خلاصه تعریفی از هر کدام ارائه کنیم.

UI یا رابط کاربری به مجموعه‌ای از صفحات، تصاویر و عناصر بصری مانند دکمه‌ها و آیکون‌ها و غیره اشاره می‌کند که کاربر از آن‌ها برای تعامل با یک دستگاه یا برنامه استفاده می‌کند.

با تجربه کاربری یا UX، منظور از تجربه و احساسی است که کاربر در زمان تعامل با اجزای مختلف محصولات و خدمات یک شرکت (قبل، در حین و بعد از استفاده) به دست می‌آورد.

بله، درست است که UI بخشی از UX محسوب می‌شود، اما اگر به دقت توجه کنیم، متوجه خواهیم شد که تجربه کاربری یا UX از پیشرفت‌های UI بروز آمده است. این به دلیل این است که برای تجربه کاربران، نیاز به فضایی برای تعامل وجود دارد و تجربه آن‌ها، به خوبی، بدونی یا خنثی، تأثیراتی بر احساسات کاربر دارد.

در واقع، این دو مفهوم از یکدیگر جدا نیستند و هر چیزی که درباره یکی صحبت می‌شود، پایان دیگری را نیز به دنبال دارد.

طراحی و شکل ظاهری، نقاط تعامل، آیکون‌ها و دکمه‌های موجود در UI، بخشی از تجربه کاربران را تشکیل می‌دهند. یک UI خوب، تبدیل می‌شود به یک تجربه بی‌نظیر!

اکنون این تجربه‌های مثبت و منفی می‌توانند به طور فعال در بهبود رابط‌های کاربری مؤثر باشند!

آیا متوجه هستید؟ این دو مفهوم همچنان در حال تأثیر یکدیگر هستند، تقریباً مانند مسئله مرغ و تخم مرغ که هر یک از دیگری به وجود آمده‌اند و در نهایت مطرح می‌شود که کدام یک مهمتر است. با این حال، UI از یک نقطه‌ای شکل گرفته است و به یک حدی که تبدیل به یک تخصص اصلی و پرسود شده است. (برای درک بیشتر مقاله تفاوت تجربه کاربری و رابط کاربری فنابایت را بخوانید).

با این حال، زیرا UI ابتدا طراحی و برنامه‌ریزی می‌شود و سپس با توجه به همان طرح، ظاهر ساخته می‌شود، UI را به عنوان بخشی از UX در نظر می‌گیرند. برای درک بهتر، بهتر است که درباره تاریخچه UI بیشتر بخوانید و به طور کلی بدانید که از کجا نشأت گرفته است.

UI از کجا آمد؟

قبل از سال 1970، در صورت تمایل به استفاده از کامپیوترها، شما مجبور بودید از رابط کاربری خط فرمان یا Command Line استفاده کنید. در آن زمان، رابط کاربری گرافیکی وجود نداشت و کاربر برای انجام هرگونه فعالیت با کامپیوتر، باید دستورات خود را در یک صفحه سیاه تایپ کند و این کار برای انجام کارهای ساده نیاز به تایپ برنامه‌نویسی داشت. البته، امروزه این کار ساده به شدت پیچیده به نظر می‌رسد، درست است؟

در دهه 1980، شرکت زیراکس (Xerox) اولین رابط کاربری گرافیکی را توسعه داد؛ با استفاده از این تغییر، کاربران می‌توانستند دستورات خود را از طریق آیکون‌ها، دکمه‌ها، منوها و باکس‌ها ارسال کنند و با کامپیوتر تعامل داشته باشند. این به این معنا بود که دیگر نیازی به تایپ کد نبود و انقلابی در UI از آن زمان به بعد شکل گرفت.

در سال 1994، اپل کامپیوتر شخصی مکینتاش را به بازار عرضه کرد؛ این سیستم، اولین کامپیوتر شخصی تجاری موفق بود که از رابط کاربری جدیدی که بر اساس کلیک و موس بود، استفاده می‌کرد. گسترش و رواج کامپیوترهای شخصی باعث شد که طراحی رابط کاربری به ذهن افراد وارد شود؛ زیرا اگر کاربران قادر به تعامل با کامپیوتر نبودند، کامپیوترها به فروش نمی‌رسیدند. از آن زمان به بعد، طراحی UI شکل گرفت.

طراحی UI مهم‌تر از همیشه

شاید چند سال قبل، تجربه و رابط کاربری به این اندازه مهم نبود و به آن توجه کافی نمی‌شد. در آن زمان، تعداد سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها کمتر بود و کسب و کارها برای راه‌اندازی از UI و UX در حد کاربری ابتدایی استفاده می‌کردند. مردم مجبور بودند از همان چند وبسایتی که وجود داشت استفاده کنند، حتی اگر ظاهر آنها جذابیت خاصی نداشت یا احساسی خاص در آنها ایجاد نمی‌کرد.

اما امروزه داستان کاملاً متفاوت است. در هر صنعت و کسب و کاری، چندین رقیب وجود دارد و همه تلاش می‌کنند تا مخاطب و مشتری را به سوی خود جذب کنند. کاربران نیز به انتخاب‌های فراوانی دسترسی دارند، بنابراین اگر یک وبسایت نازایی، پیچیدگی یا ناسازگاری داشته باشد، به راحتی می‌توانند آن را رها کنند.

در این محیط رقابتی، کسب و کارهای آنلاین مجبور هستند سایت‌ها و اپلیکیشن‌هایشان را روز به روز جذاب‌تر و کاربردی‌تر کنند تا بتوانند تعداد بیشتری از مخاطبان را جذب کنند. زیرا اگر نمایندگی آنلاین شما نامناسب، سخت یا ناجذاب باشد، به راحتی می‌توانید مخاطبانتان را از دست بدهید.

به همین دلیل است که رقابت بین کسب و کارهای آنلاین باعث می‌شود سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها روز به روز جذاب‌تر و کاربردی‌تر شوند تا بتوانند تعداد بیشتری از مخاطبان

خب با این وجود چه شخصی توانایی رساندن کسب و کارهای اینترنتی به این هدف را دارد؟

تمرکز روزافزون بر ایجاد یک تجربه کاربری بهینه باعث شده است که برخی افراد به عنوان متخصصان حوزه UI و UX، نقش‌های بسیار حیاتی در شرکت‌ها را برعهده داشته باشند. باید بگوییم با افزایش گسترش فضای آنلاین، متخصصان UI و UX به عنوان یک قطعه کلیدی در شرکت‌ها به شمار می‌روند.

کار طراح رابط کاربری چیست؟

طراحی سایت و اپلیکیشن سه قدم دارد:

نقش UX در واقع نقشه‌ی کار ماست که ساختار و چیدمان سایت را مشخص می‌کند. طراح UX همانند یک نقشه‌کش ماهر، اسکلت ساختمان، اتاق‌ها، درها، پنجره‌ها و سایر اجزا را مشخص می‌کند تا کاربردی و راحت باشد. وظیفه‌ی طراح UX در سایت، تعیین صفحات، دکمه‌ها و مسیرهای مورد نیاز است.

مرحله بعد، طراحی UI یا همان طرح گرافیکی است که کاربر با آن تعامل می‌کند و مشاهده می‌کند. در این مرحله، طراح UI مانند یک معمار، طرح اولیه را پیاده‌سازی می‌کند و یک سایت بصری و کاربرپسند را به ارمغان می‌آورد. به عبارت دیگر، طراح UI مسئول تعیین رنگ درها و پنجره‌ها، اندازه و فاصله‌ها و سایر جزئیات ظاهری است تا ساختمان به طور کلی زیباتر و جذابتر شود.

UI و UX دو جنبه مهم در طراحی محصول هستند. در حالی که طراح UX بر تمرکز بر احساس کاربر از محصول تمرکز دارد، طراح UI به‌طور خاص بر چیدمان و ظاهر نهایی محصول کار می‌کند و به اطمینان می‌رسد که مسیری که طراح UX به طور بصری برقرار کرده است، حالا به طور کامل و با ظاهری زیبا به وجود آید.

برای مثال، یک طراح UI ممکن است تصمیم بگیرد محتوای مهم را در بالای صفحه قرار دهد یا با اضافه کردن المان‌هایی، حس بصری زیباتری برای یک نمودار ایجاد کند. همچنین، طراحان UI مسئولیت دارند که یک طراحی منسجم و هماهنگ در کل محصول داشته باشند. از چیدمان المان‌ها و گزینه‌های کشویی تا انتخاب رنگ‌ها، فونت‌ها و فواصل، همگرایی با طرح کلی باید حفظ شود.

به عنوان یک طراح UI، چه چیزهایی باید بلد باشید؟

نیازی نیست که از پیش استعداد طراحی داشته باشید تا به یک طراح UI حرفه‌ای تبدیل شوید. در واقع، حتی متخصصان ماهر این حوزه در ابتدا شاید هیچ دانش قبلی نداشته باشند و توانایی لازم را نداشته باشند. طراحی یک مهارت قابل یادگیری است و با تمرین و تکرار به دست می‌آید.

اما یک طراح UI چه مهارت‌هایی لازم دارد؟

بله، می‌توان گفت که کار طراح رابط کاربری با طراح گرافیک تفاوت‌هایی دارد، اما هر دو با زیبایی‌شناسی و حل مسئله سر و کار دارند. بنابراین، در ابتدا باید طراح رابط کاربری با مفاهیم ساده‌ای مانند علم رنگ، فونت، کانتراست و دنیای طراحی آشنا باشد.

همچنین، طراحی نهایی نیازمند آشنایی با یکی از ابزارهای طراحی گرافیکی مانند فتوشاپ، Illustrator یا نرم‌افزارهای اختصاصی طراحی رابط کاربری و تجربه کاربری است. در بخش بعد، به معرفی برخی از معروف‌ترین نرم‌افزارهای این حوزه می‌پردازیم. همچنین، اگر به دنبال یک منبع جامع برای آموزش فتوشاپ هستید، پیشنهاد می‌کنیم به دوره جامع 0 تا 100 آموزش فتوشاپ مراجعه کنید، زیرا در این دوره تمامی مباحث مورد نیاز برای یادگیری این ابزار و ادیت و طراحی با فتوشاپ به طور جامع آموزش داده شده است.

از آنجایی که کار طراحی رابط کاربری برای نرم‌افزارها و وب‌سایت‌ها انجام می‌شود، آشنایی با برنامه‌نویسی هم مورد نیاز است، اگرچه به اندازه یک برنامه‌نویس حرفه‌ای نیست. درست است که طراحی رابط کاربری مرحله‌ای جدا در طراحی وب‌سایت و نرم‌افزارها است، اما یک طراح رابط کاربری حرفه‌ای باید تا حدی درباره تجربه کاربری و کدنویسی نیز آگاهی داشته باشد.

چند ابزار محبوب طراحی UI

خب، از گذشته می‌گویند “به عمل کار برآید، به سخندانی نیست”، بنابراین بهتر است نگاهی به مرحله عملی کار بیندازیم و ببینیم طراحان خلاق UI از چه نرم‌افزارهایی برای انجام کار خود استفاده می‌کنند.

البته باید بگویم که تا حدی نرم‌افزارهای طراحی UI و UX به بازار عرضه شده‌اند، اما ما به چندتا از بهترین‌ها بسنده می‌کنیم که در ایران بیشتر معروف و شناخته شده‌اند و کار با آن‌ها راحت‌تر است.

1. Adobe XD

برنامه Adobe XD به عنوان نمونه ای از قدرت و تخصص شرکت برتر Adobe، شناخته می‌شود. این برنامه نه تنها ویژگی‌های استاندارد طراحی رابط کاربری را برای شما فراهم می‌کند، بلکه همچنین شما را در کارهای خلاقانه یاری می‌دهد.

با استفاده از این نرم‌افزار، شما می‌توانید به جای نسخه نهایی، یک نسخه اولیه (Prototype) و موکاپ از طرح را ایجاد کرده و با دیگران به اشتراک بگذارید.

و در پایان، خبر خوب این است که این ابزار جادویی طراحی، شما را از زحمت کارهای دستی خلاص می‌کند و خبر خوبتر این است که اگر قبلاً با فتوشاپ یا ایلوستریتور کار کرده‌اید، این نیز همانند یک قلم مو در دستان شما خواهد بود.

2. Sketch

یکی از مزیت‌های بارز این نرم‌افزار، وجود افزونه‌های گسترده در آن است. به عنوان مثال، با استفاده از افزونه‌هایی مانند Sketch2React، قادر خواهید بود طرح‌های خود را به کد تبدیل کرده و سپس آن‌ها را به زبان HTML ارسال کنید. این به شما این امکان را می‌دهد که حتی صفحات وب ساده را نیز از طریق طرح‌های خود ایجاد کنید.

علاوه بر این، اسکچ به شما اجازه می‌دهد تا محیط طراحی خود را به محیط‌های کاری دیگر گسترش دهید.

اگرچه با وجود پلاگین‌های متعدد، نقاط ضعف این نرم‌افزار نسبت به سایر رقبا بطور معمول برطرف شده است، اما هنوز یک مشکل اساسی وجود دارد و آن نیز محدودیت در پشتیبانی از سیستم‌عامل‌های غیرمک است.

3. Figma

یکی از ویژگی‌های برجسته این برنامه، امکان تعامل همزمان چند طراح بر روی یک طرح است. این قابلیت به این نرم‌افزار امکان می‌دهد که چندین طراح به طور همزمان با یکدیگر همکاری کنند و روی یک طرح کار کنند. خیلی سریع فیگما توانست مورد استقبال قرار گیرد و در شرکت‌های بسیاری جایگاه اسکچ را به خود اختصاص دهد.

پیش به سوی حرفه‌ای شدن!

آیا به یاد دارید که در مقدمه از آن سایت‌های وحشتناک صحبت کردیم که می‌خواستید آنها را نابود کنید و از ابتدا ساخته شوید؟ بیایید معکوس آن را هم تصور کنید؛ گاهی به یک سایت وارد می‌شوید که از طراحی و تعامل با آن لذت می‌برید و می‌گویید عالی است، طراح با سلیقه‌ای! هر دو مورد شما را تحریک می‌کند که دست به کار شوید و با طراحی‌های زیبای خود یک جهان را زنده کنید!

البته، همچون حرفه‌ای‌های دیگر، درآمد خوبی هم خواهید داشت.

صدای ذهن شما را می‌شنوم که می‌گوید: “چه نیازی به طراحی دارم؟ آیا من یک گرافیست هستم؟ چه کسی علاقه‌مند است که برنامه‌نویسی یاد بگیرد و از آن نرم‌افزارهایی که مردم را گیج می‌کنند استفاده کند؟ من هیچ وقت یک خط کد ننوشتم و نرم‌افزار طراحی را هم باز نکردم! همین الان شما گفتید که نیاز به یادگیری طراحی و برنامه‌نویسی دارد، پس لطفاً من را معاف کنید!”

اما من برای شما یک پیشنهاد بسیار خوب دارم که نیازی به یادگیری برنامه‌نویسی یا بودن گرافیست ندارد! البته که لازم نیست، اما یک دوره آموزشی عالی است که در همین دوره یاد خواهید گرفت و تمام! اگر می‌خواهید بدانید چه اتفاقی می‌افتد، به دوره جامع 0 تا 100 آموزش طراحی UI سری بزنید.